تبلیغات
کسب درآمد اینترنتی - ویتگنشتاین متقدم

ویتگنشتاین متقدم

تاریخ:شنبه 11 آذر 1396-07:26 ب.ظ

ویتگنشتاین متقدم

دوره اول فعالیت فلسفی ویتگنشتاین كه از آن با عنوان «ویتگنشتاین متقدم» یاد می‌شود از زمان ورود وی به كمبریج، در سال 1912 آغاز می‌شود كه در این سال برای تحصیل و تحقیق در زمینه‌ی منطق نزد راسل به آنجا رفته بود. مهم‌ترین و اصلی‌ترین اثر این دوره رساله منطقی فلسفی است كه با بررسی دقیق گزاره‌های آن می‌توان فلسفه‌ی متقدم ویتگنشتاین را عرضه كرد مسئله‌ی محوری و اصلی این رساله درباره ماهیت زبان، جهان و منطق است . در واقع مهم‌ترین موضوعاتی كه به هنگام ورود ویتگنشتاین به كمبریج مورد توجه وی بود و بعدها در دفترچه‌های یاد داشتش مطرح می‌شوند دقیقاً همان موضوعاتی بودند كه ذهن راسل را برای سالهای متمادی به خود جلب كرده بود: ماهیت و اجزاء سازنده‌ی یك گزاره، رابطه‌اش با ابژه‌ها، صدق یا حقیقت منطقی. علاوه بر این مطالب مسئله اراده ، نفس و جایگاه ارزش نیز برای ویتگنشتاین جالب و جذاب بودند  كه احتمالاً تحت تأثیر مطالعه‌ی آثار شوپنهاور به این مسائل كشیده شد.

(Mason. Richard, Encvclopaedia, Routledge,p.846)

ویتگنشتاین علاوه بر این مطالب، نظریاتش را درباره‌ی فلسفه‌ی علم، اخلاق، دین و عرفان، در رساله ارائه كرده است. به دلیل همین جامعیت رساله است كه فلسفه متقدم ویتگنشتاین را نظامی‌كامل می‌دانند كه به همه‌ی گسترده‌‌ی فلسفی پرداخته است و خود ویتگنشتاین نیز پس از اتمام این كتاب، چون خیال می‌كرد كه راه حل مسائل فلسفی را یافته است پس از چاپ آن در سال 1922 توسط راسل فلسفه را رها كرد.

ارزیابیهای مختلفی در باب این دوره و مهمترین اثرش صورت گرفته است. گروهی همچون راسل، معتقدند كه فلسفه‌ی اولیه ویتگنشاین و رساله‌ی منطقی- فلسفی، محصول نبوغ اوست، هر چند راسل فلسفه‌ی بعدی او را ناچیز و بی‌ارزش می‌داند.

گروهی نیز همچون كارل پوپر نه برای آثار دوره‌ی اولیه‌اش ارزش قائلند و نه برای آثار دوره‌ی دوم. (برآین مگی، فلاسفه بزرگ، ص 177) اعضای حلقه‌ی وین نیز رساله‌ی منطقی ـ فلسفی را نقطه‌ی عطفی در تاریخ فلسفه می‌دانند از جمله مهمترین عناصر این رساله كه به واسطه‌ی آنها رساله  نقطة عطف فلسفه‌ی تحلیلی قرن بیستم به شمار آورده می‌شود می‌توان به ارائه تفسیری جدید در باب ماهیت اندیشه و حكایت‌گری  و همچنین برداشتی نو از فلسفه به عنوان تحلیل نقادانة زبان اشاره كرد. (حسن واله، متافیزیك و فلسفة زبان. صص16-14). صرف نظر از نظریات و ارزیابیهای مختلف در باب رساله، می‌توان گفت این اثر یكی از بزرگترین و همچنین دشوارترین آثار كلاسیك فلسفی است. خود ویتگنشتاین در مورد دشواری این اثر در مقدمه‌ی آن و همچنین در نامه‌ای به فرانك رمزی می‌گوید كه این گونه نیست كه هر كس با خواندن این رساله، بتواند  اندیشه‌های وی را بفهمد «احتمالاً این كتاب را تنها كسی خواهد فهمید كه خود قبلاً اندیشه‌هایی كه در آن بیان شده است را یا ـ دست كم شبیه آن اندیشه‌ ـ داشته است» (مقدمه‌ی رساله‌ی منطقی ـ فلسفی)

یكی از مهمترین دلایل دشواری آن سبك و شیوه‌ رمز آمیز نگارش آن است. رساله مجموعه‌ای از كلمات قصار است كه بر حسب یك دستگاه اعداد اعشاری تقسیم‌بندی شده است، تمامی‌مطالب آن شماره‌گذاری شده‌اند و می‌توان هر بندی از آن را قسمتی از  یك استدلال دانست. هفت گزاره‌ی اصلی آن با اعداد طبیعی شماره‌گذاری شده‌اند كه هر یك از آنها به استثنای گزاره‌ی‌ شماره‌ی هفت گزاره‌های فرعی دارند كه  با اعداد اعشاری شماره‌گذاری شده‌اند و در واقع توضیح جمله‌ی اصلی می‌باشند مثلاً گزاره‌ی 1/1 ، توضیح گزاره‌ی شماره‌ی یك است. این جنبه‌ی كتاب، تحت تأثیر روش علامت نگاری فرگه است و ترتیب مطالب آن به مانند روش اسپینوزا است. اما هر چند مطالب یا اعداد شماره‌گذاری شده‌اند اما نظم قیاسی ندارند زیرا به عنوان مثال در حالی كه بندهای مربوط به عالم به بندهای راجع به زبان مربوط‌اند هستند باز هم بندهای مربوط به عالم در ابتدای رساله آمده است.  (لاگوست، فلسفه در قرن بیستم، ص 44)

دیوید پیرس نیز در مورد دشواری متن  رساله منطقی- فلسفی می‌گوید: «. . .  بخشی از این دشواری مربوط به ساختمان پیچیده كتاب است كه پیدا كردن نقطه‌ی روشن برای ورود به درون آن را دشوار می‌سازد، مسلماً راه ورود به آن تشریح جملات آن نیست.» اما این دشواری رساله با انتشار آثار بعدی ویتگنشتاین تا حدودی رفع شد و با عنایت به این آثار فهم آن آسانتر گردید.

ویتگنشتاین در مقدمه‌ی رساله می‌گوید: «این كتاب با مسائل فلسفی سرو كار دارد» او به دنبال ارائه‌ی راه حلی است كه به واسطه‌ی آن مسائل فلسفی را كه از بدفهمی‌منطق زبان نشأت می‌گیرد حل می‌كند. در مورد منطق واقعی زبان معتقد است صورت منطقی واقعی زبان و جملات همان صورت دستوری آنها نیست بلكه باید میان صورت منطقی و صورت دستوری جملات قائل به تمایز شد.

به نظر ویتگنشتاین و راسل منطق حقیقی زبان چیزی فراسوی شناخت كاربردهای معمولی زبان است ویتگنشتاین در گزاره‌‌ی 0031/4 رساله این مسئله را مطرح می‌كند: «خدمت راسل در این است كه نشان داد شكل ظاهراً منطقی یك گزاره نباید شكل واقعی آن باشد» این در حالی است كه بسیاری از اصحاب متافیزیك گمان می‌كنند كه صورت منطقی جملات همان صورت دستوری آنهاست. به عنوان مثال ارسطو در تحلیل منطقی خود بیشتر به  تحلیل دستوری و تحلیل موضوع ـ محمولی توجه دارد و به عبارت دیگر تحلیل فلسفی جمله‌ها را همان تحلیل دستوری و گرامری آنها می‌داند اما این اشتباه است و سبب پیدایش آراء و نظریات فلسفی بی‌معنا و كاذب می‌شود كه برای جلوگیری از پیدایش آنها باید به تحلیل منطقی زبان پرداخت و بدین ترتیب حدود واقعی زبان را ترسیم كرد. در واقع موضوع اصلی رساله نوعی فلسفه شناسی مبتنی بر زبان شناسی است (دكتر احمدی، فلسفیه تجلیلی، ص16) بر همین اساس متافیزیك را به عنوان یك معرفت نفی می‌كند و آن را صرفاً نوعی فعالیت می‌داند كه از طریق نقد زبان و تبیین منطقی اندیشه و وضوح بخشی گزاره‌ها، مرز میان «آنچه قابل اندیشیدن است» و «آنچه قابل اندیشیدن نیست» را روشن می‌كند البته باید این نكته را متذكر شد كه مسئله‌ی نقادی زبان اولین بار توسط ویتگنشتاین مطرح نشده است، بلكه این موتنی بود كه نخستین بار فلسفه را معادل نقد زبان دانست وی به پیروی از كانت هدف خود را برانداختن تفكر متافیزیك می‌دانست و روش خود را نقد زبان می‌دانست. اما از آنجا كه شالوده و اساس زبان را احساس می‌دانست نقادی وی از زبان، یك نقادی تجربه گرایانه است كه آن را بخشی از روانشناسی اجتماعی تلقی می‌كند، به همین  خاطر است كه ویتگنشتاین «نقد منطقی زبان» در فلسفه‌ی خود را نقطه مقابل «تحلیل تجربه گرایانه‌ی» موتنی می‌دانست. علاوه بر موتنی، كارل كراوس كه نقادی چیره دست بود با تحلیل خود در باب زبان، اثری ژرف بر ذهن ویتگنشتاین گذاشت. هرتز را نیز می‌توان از جمله كسانی دانست كه بر تفكر ویتگنشتاین تأثیر گذاشته است او به دنبال شناخت ماهیت علم و تصفیه‌ی آن از عناصر متافیزیكی و انتزاعی بود و عقیده داشت كه وظیفه بازسازی فلسفی دانش مكانیك این است كه مانع بروز شبه  مسئله‌هایی شود كه عمدتاً راجع به ماهیت نیرو، الكتریسیته و غیره است و این ممانعت از طریق ارائه‌ی شفاف عناصر ما تقدم دانش مكانیك صورت می‌گیرد. (واله، متافیزیك و فلسفه زبان، صص 406-404 و 19)




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات()